Nguyên nhân phổ biến nhất là tưới nước không đúng cách. Tưới quá nhiều khiến rễ thiếu oxy, dễ thối và lá vàng mềm, trong khi thiếu nước làm đất khô cứng, lá giòn và cây sinh trưởng chậm. Bên cạnh đó, thiếu ánh sáng, thiếu dinh dưỡng, sâu bệnh, thay đổi vị trí đặt cây hoặc thay chậu cũng khiến bonsai bị vàng lá.
 |
| Bonsai vàng lá có nhiều nguyên nhân, lá vàng không có nghĩa là cây sắp chết. |
Thay vì vội vàng tưới thêm nước hay bón phân, hãy kiểm tra theo trình tự:
- Xác định loài cây và thời điểm trong năm để phân biệt vàng lá tự nhiên hay bất thường.
- Kiểm tra độ ẩm của đất ở phần rễ bằng que tre hoặc que gỗ.
- Quan sát vị trí đặt cây có đủ ánh sáng hay không.
- Kiểm tra mặt dưới lá và bộ rễ để phát hiện sâu bệnh hoặc thối rễ.
Nguyên tắc quan trọng là chỉ thay đổi từng yếu tố một và theo dõi trong 1-2 tuần trước khi điều chỉnh tiếp.
 |
| Tưới quá nhiều nước cũng làm cho cây bị vàng lá. |
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Đất luôn ẩm khiến rễ bị ngạt, xuất hiện mùi hôi, rễ chuyển màu đen và lá vàng mềm.
Cách khắc phục:
- Chỉ tưới khi lớp đất mặt bắt đầu khô.
- Đảm bảo chậu có lỗ thoát nước.
- Nếu đất giữ nước quá lâu, nên thay giá thể thoáng hơn.
Đất khô, co khỏi thành chậu, lá giòn và héo là những dấu hiệu điển hình.
Cách khắc phục:
- Ngâm cả chậu trong nước khoảng 5-10 phút để bầu rễ hút đủ nước.
- Sau đó điều chỉnh chế độ tưới, không để đất khô hoàn toàn.
Bonsai trồng trong nhà rất dễ vàng lá nếu đặt ở nơi thiếu sáng. Cành thường vươn về phía cửa sổ, lá nhạt màu và mỏng.
Cách khắc phục:
- Đặt cây gần cửa sổ hướng Đông hoặc Nam.
- Nếu thiếu ánh sáng tự nhiên, bổ sung đèn LED chuyên dụng khoảng 10-12 giờ mỗi ngày.
Thiếu nitơ, sắt hoặc magie đều có thể khiến lá vàng.
- Thiếu nitơ: lá già vàng trước.
- Thiếu sắt: lá non vàng nhưng gân vẫn xanh.
- Thiếu magie: vàng giữa các gân lá ở tầng lá giữa.
Nên bón phân NPK cân đối trong mùa sinh trưởng và tránh bón quá liều.
Nếu lá vàng kéo dài kèm mùi hôi từ chậu, rễ mềm và đen thì cây đã bị thối rễ.
Cách xử lý:
- Nhấc cây khỏi chậu.
- Cắt bỏ toàn bộ rễ hư.
- Thay giá thể mới thoát nước tốt.
- Không bón phân trong vài tuần đầu sau khi thay chậu.
Nhện đỏ, rệp sáp, rệp vảy và nấm lá đều có thể gây vàng lá.
Hãy kiểm tra kỹ mặt dưới lá, cách ly cây bị bệnh và xử lý bằng xà phòng hoặc dầu khoáng chuyên dụng. Đồng thời cải thiện độ thông thoáng để hạn chế tái phát.
Không hẳn.
Đối với các loài bonsai rụng lá như phong Nhật Bản hay du Trung Quốc, lá vàng vào mùa thu là hiện tượng sinh lý bình thường trước khi cây bước vào giai đoạn nghỉ.
 |
| Hiện tượng vàng lá ở một số loại bonsai là hiện tượng sinh lý bình thường của cây. |
Ngược lại, các loài thường xanh như đa, ficus hoặc bách xù nếu vàng lá hàng loạt ngoài mùa thay lá thì cần kiểm tra ngay chế độ chăm sóc.
Để bonsai luôn xanh khỏe, người chơi nên duy trì một số nguyên tắc cơ bản:
- Kiểm tra độ ẩm đất trước mỗi lần tưới.
- Tưới đẫm nhưng không để nước đọng.
- Đặt cây ở nơi đủ ánh sáng.
- Bón phân đúng mùa và đúng liều lượng.
- Sử dụng giá thể thoát nước tốt, chậu có lỗ thoát nước.
- Thường xuyên kiểm tra mặt dưới lá để phát hiện sâu bệnh sớm.
- Hạn chế thay đổi vị trí đặt cây liên tục.
Khi bonsai bắt đầu vàng lá, đừng cùng lúc thay đổi cách tưới, bón phân và vị trí đặt cây. Hãy xác định đúng nguyên nhân, điều chỉnh từng yếu tố và theo dõi phản ứng của cây. Đây là cách giúp bonsai phục hồi nhanh và hạn chế phát sinh thêm các vấn đề khác.
