Làm giàu từ mô hình nuôi rùa cựa Sulcata: Hướng đi mới tại Tây Ninh

Centrochelys sulcata - loài rùa đất lớn thứ ba thế giới và là loài lớn nhất còn tồn tại trong chi Centrochelys

Đặc điểm sinh học và giá trị kinh tế

Rùa cựa Châu Phi (tên khoa học: Centrochelys sulcata) được nhà họa sĩ minh họa người Anh John Frederick Miller mô tả lần đầu tiên vào năm 1799. Loài này có nguồn gốc từ vùng sa mạc Sahara. Đây là loài rùa đất lớn thứ ba thế giới. Một cá thể trưởng thành có thể đạt trọng lượng từ 40–50kg với tuổi thọ trung bình từ 70 đến 130 năm.

Tại Tây Ninh, rùa Sulcata cho thấy hiệu suất kinh tế cao nhờ khả năng sinh sản tốt:

Độ tuổi sinh sản: Từ 5 năm tuổi.

Mùa vụ: Từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau.

Năng suất: Một con cái có thể đẻ 3–5 lứa/năm. Số lượng trứng tăng dần theo độ tuổi, từ 17 quả ở lứa đầu lên đến 40 quả ở những lứa sau. Thời gian ấp trứng kéo dài từ 90 đến 120 ngày.

Niềm vui bất ngờ sau cánh cửa lò ấp nhân tạo

Chế độ dinh dưỡng khoa học

Trong môi trường nuôi nhốt, để đảm bảo rùa phát triển khung xương và mai chắc khỏe, người nuôi cần tuân thủ nghiêm ngặt công thức: 80% cỏ và 20% thực vật khác.

Nguồn chất xơ: Các loại cỏ (cỏ voi, cỏ mèo, cỏ dại) và rau xanh (rau lang, bí đỏ, cà rốt) là thiết yếu.

Bổ sung khoáng chất: Việc cung cấp canxi và vitamin thông qua thực phẩm công nghiệp hoặc bột vỏ sò, ốc là yếu tố then chốt để tránh các bệnh về biến dạng mai (pyramiding).

Công thức thức ăn khuyên dùng: 80% cỏ và 20% thực vật khác

Kỹ thuật xây dựng chuồng trại

Tây Ninh có khí hậu nóng ẩm đặc trưng, do đó việc thiết kế chuồng trại cần mô phỏng môi trường bán hoang mạc: khô, nóng, thoáng đãng nhưng phải có chỗ trú mát.

Vị trí và hướng chuồng:

Rùa Sulcata cần ánh sáng mặt trời để tổng hợp Vitamin D3 và chuyển hóa Canxi. Chuồng nên đặt ở hướng Đông hoặc Đông Nam để đón nắng sáng (tốt nhất từ 7h - 10h). Chọn vùng đất cao ráo, tránh ngập úng vì rùa rất dễ bị nấm mai và viêm phổi nếu môi trường ẩm thấp kéo dài.

Chuồng nên đặt ở hướng Đông hoặc Đông Nam để đón nắng sáng (tốt nhất từ 7h - 10h).

Thiết kế khu vực nuôi:

Nên kết hợp mô hình chuồng có mái che và sân chơi ngoài trời:

Sân chơi: Diện tích tối thiểu 10 - 20 m² cho một nhóm 3-4 cá thể trưởng thành. Tường bao xây gạch cao ít nhất 60cm, mặt trong làm nhẵn để tránh rùa leo trèo. Đặc biệt, móng tường phải sâu ít nhất 30cm để ngăn chặn tập tính đào hang thoát ra ngoài.

Nhà trú: Cần khu vực kín gió, khô ráo. Có thể dùng thùng gỗ hoặc xây gạch tạo vòm làm hang nhân tạo, giúp rùa điều hòa nhiệt độ cơ thể.

Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm:

Nhiệt độ: Điểm sưởi nắng duy trì khoảng 35°C, khu vực bóng râm khoảng 28°C.

Độ ẩm: Giữ ở mức thấp (40-50%). Tuy nhiên, với rùa con, cần độ ẩm cao hơn ở khu vực hang trú để mai phát triển đều đẹp.

Mùa mưa: Cần lắp thêm đèn sưởi trong nhà trú để giữ ấm khi nhiệt độ xuống thấp hoặc trời âm u kéo dài.

Trời nắng, rùa con cần tắm ánh mặt trời; khi mưa hoặc lạnh thì được sưởi ấm bằng đèn

Công tác vệ sinh và quản lý sinh sản

Vệ sinh: Dọn dẹp phân hằng ngày. Định kỳ 1-2 tháng sử dụng dung dịch khử trùng chuyên dụng cho bò sát để xịt rửa chuồng trại.

Khu vực sinh sản: Thiết kế góc riêng có lớp đất/cát mềm tơi xốp, độ sâu khoảng 40 - 50cm. Nếu đất quá cứng, rùa sẽ không đẻ hoặc đẻ rơi vãi làm hỏng trứng.

Hệ thống nước: Sử dụng khay nước cạn để rùa tự bò vào uống hoặc ngâm mình (mực nước chỉ cao đến yếm rùa).

Anh Minh Tâm ôm chú rùa Sulcata nặng khoảng 45 kg

Triển vọng nhân rộng và giá trị pháp lý

Hiện nay, việc chăn nuôi động vật hoang dã đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt về quy định pháp luật. Cơ sở của anh Trương Minh Tâm là một điểm sáng về mô hình chăn nuôi chính quy khi đã được Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh cấp mã số quản lý: 100 - 25/B - TNH. Việc cấp mã số cơ sở không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người nuôi mà còn đảm bảo nguồn gốc động vật rõ ràng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông và kinh doanh trên thị trường thú cưng cao cấp.

Mô hình nuôi rùa Sulcata không yêu cầu diện tích quá lớn nhưng đòi hỏi quy trình kỹ thuật chuẩn xác. Với ưu điểm là loài vật hiền lành, sức sống bền bỉ và giá trị kinh tế vượt trội, đây là hướng đi triển vọng để các cán bộ khuyến nông và người dân nghiên cứu áp dụng, góp phần đa dạng hóa đối tượng vật nuôi và phát triển kinh tế hộ gia đình tại địa phương.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc, anh Minh Tâm phấn khởi chia sẻ: “Tôi luôn sẵn lòng chia sẻ con giống và hướng dẫn kỹ thuật cho những ai yêu thích dòng rùa này. Quan trọng nhất là việc chăn nuôi phải gắn liền với trách nhiệm pháp lý. Cơ sở cam kết thực hiện đầy đủ các bước theo quy định, cung cấp bản kê lâm sản và giấy tờ nguồn gốc để người mua hoàn toàn yên tâm trở thành chủ sở hữu hợp pháp của những cá thể rùa mình nuôi dưỡng.”