Không ít người làm vườn từng trải qua cảm giác thất vọng khi những cây giống vừa bén rễ đã bị cắn trơ gốc chỉ sau một đêm, hay những chậu cây chăm sóc cẩn thận trong nhà kính bỗng vàng lá, héo rũ vì sâu bệnh. Thực tế, dù khu vườn được chăm sóc kỹ đến đâu thì côn trùng và nấm bệnh vẫn luôn là những "vị khách không mời" sẵn sàng tấn công bất cứ lúc nào.
 |
| Bệnh đốm đen trên hoa hồng là căn bệnh phổ biến ở loài hoa này. |
Theo thống kê của Hiệp hội Làm vườn Hoàng gia Anh (RHS), dưới đây là những căn bệnh thực vật và loài gây hại khiến người làm vườn phải tìm kiếm sự trợ giúp nhiều nhất trong năm qua. Điều đáng mừng là phần lớn đều có thể hạn chế thiệt hại nếu được phát hiện sớm và xử lý đúng cách.
Mối đe dọa nghiêm trọng nhất là nấm mật (Honey Fungus), một loại nấm sống dưới lòng đất chuyên tấn công hệ rễ của cây thân gỗ và cây lâu năm. Khi phát hiện phần ngọn bắt đầu khô chết, lá nhỏ bất thường hoặc cây bất ngờ ra rất nhiều hoa, quả rồi nhanh chóng suy kiệt, rất có thể bộ rễ đã bị nấm xâm nhập. Nếu bóc lớp vỏ gần gốc sẽ thấy những mảng nấm màu trắng, đôi khi vào mùa thu còn xuất hiện những tai nấm màu vàng mật ong. Đáng tiếc, hiện chưa có thuốc đặc trị loại nấm này. Biện pháp hiệu quả nhất là đào bỏ toàn bộ cây bị bệnh, tiêu hủy hoặc chôn lấp, đồng thời tạo hàng rào ngầm để ngăn nấm lan sang khu vực xung quanh.
Đứng ngay sau đó là bệnh đốm đen trên hoa hồng, căn bệnh quen thuộc với bất cứ ai yêu loài hoa này. Những đốm tím hoặc đen xuất hiện trên lá từ đầu mùa xuân sẽ khiến lá vàng và rụng sớm, làm cây suy yếu và giảm khả năng ra hoa. Để hạn chế bệnh, người trồng nên ưu tiên các giống kháng bệnh, thường xuyên cắt bỏ lá và cành bị nhiễm, giữ cho bụi hồng luôn thông thoáng và vệ sinh dụng cụ cắt tỉa sau mỗi lần sử dụng. Các chuyên gia cũng khuyến cáo hạn chế lạm dụng thuốc diệt nấm nhằm giảm tác động tiêu cực đến môi trường.
Trên các vườn cây ăn quả, bệnh ghẻ táo và lê cũng là nỗi ám ảnh lớn. Loại nấm phát tán theo gió này khiến lá xuất hiện các mảng xanh sẫm, quả bị sần sùi, nứt vỏ rồi nhanh chóng thối hỏng. Người trồng nên cắt bỏ cành bệnh, thu gom toàn bộ lá và quả rụng để tiêu hủy, đồng thời lựa chọn những giống táo và lê có khả năng kháng bệnh nếu trồng mới.
 |
| Bệnh phấn trắng trên lá. |
Một căn bệnh âm thầm nhưng đặc biệt nguy hiểm khác là thối rễ Phytophthora. Phần lớn tổn thương xảy ra dưới lòng đất nên khi cây bắt đầu vàng lá, héo rũ hoặc chết dần thì bộ rễ đã bị phá hủy khá nặng. Nguyên nhân thường xuất phát từ đất úng nước hoặc thoát nước kém. Nếu phát hiện bệnh, nên loại bỏ cây đã nhiễm, cải tạo lại đất bằng cách bổ sung vật liệu giúp tăng khả năng thoát nước trước khi trồng cây mới.
Ở nhóm cây cảnh, bệnh phấn trắng trên nguyệt quế Anh (Cherry Laurel) thường khiến lá bị biến dạng, chuyển màu nâu rồi thủng lỗ khi phần mô bệnh rơi ra. Để hạn chế sự lây lan, cần cắt bỏ lá và cành bệnh, trồng cây ở nơi có nhiều ánh sáng và thông gió tốt, đồng thời duy trì chế độ tưới ổn định để cây không bị stress do khô hạn kéo dài.
Một bệnh phổ biến khác trên các loài cây thuộc chi Prunus là đốm thủng lá và loét cành do vi khuẩn. Ban đầu lá xuất hiện những đốm nâu nhỏ, sau đó phần mô chết rụng đi tạo thành các lỗ tròn như bị đạn bắn. Trên thân cây còn có thể xuất hiện các vết chảy nhựa. Cách xử lý hiệu quả là cắt bỏ toàn bộ cành bị bệnh vào mùa hè – thời điểm cây phục hồi tốt nhất – rồi tiêu hủy, tuyệt đối không đem ủ làm phân hữu cơ vì vi khuẩn vẫn có thể tiếp tục tồn tại.
Đối với các loại cây ăn quả như táo, lê, đào hay mận, bệnh héo hoa do nấm cũng thường xuất hiện vào mùa xuân, khiến hoa và quả non khô héo rồi rụng hàng loạt. Người trồng cần cắt bỏ ngay cành bệnh, thu gom toàn bộ quả thối còn sót lại trên cây và dưới gốc, đồng thời ưu tiên lựa chọn những giống có khả năng kháng bệnh nếu muốn trồng lâu dài.
 |
| Sên trần và ốc sên là "kẻ thù số một" của cây non. |
Trong khi đó, bệnh gỉ sắt trên lê lại có vòng đời khá đặc biệt vì cần cả cây lê và cây bách xù để hoàn thành chu kỳ phát triển. Lá cây xuất hiện những đốm màu cam nổi bật, còn trên cây bách xù thường hình thành các khối nhầy màu cam giống thạch. Mặc dù hiếm khi làm chết cây, bệnh sẽ khiến cây suy yếu nếu kéo dài nhiều năm. Khi phát hiện, nên cắt bỏ lá và cành bị bệnh nhưng tránh cắt tỉa quá mạnh khiến cây mất sức.
Bệnh loét thân trên táo và lê cũng là nguyên nhân khiến nhiều cành lớn chết dần. Nấm xâm nhập qua lớp vỏ, tạo thành các vết loét ngày càng mở rộng. Khi xử lý, cần cắt sâu vào phần gỗ còn xanh khỏe mạnh rồi bôi thuốc bảo vệ vết cắt để ngăn nấm tiếp tục xâm nhập. Đồng thời nên cải thiện điều kiện đất nếu đất quá chua hoặc thường xuyên ẩm ướt.
Khép lại danh sách là bệnh xoăn lá đào, một căn bệnh rất dễ nhận biết khi lá dày lên, xoăn lại, chuyển màu đỏ rồi rụng sớm. Để hạn chế bệnh tái phát, cần che tán cây khỏi nước mưa trong giai đoạn nấm phát triển mạnh nhưng vẫn đảm bảo cây được tưới đủ nước và côn trùng có thể thụ phấn. Những lá đã nhiễm bệnh nên được ngắt bỏ trước khi bào tử trắng xuất hiện nhằm giảm nguồn lây cho vụ sau.
Theo các chuyên gia của RHS, cách phòng trừ hiệu quả nhất không nằm ở việc sử dụng thật nhiều thuốc bảo vệ thực vật mà là xây dựng một khu vườn khỏe mạnh ngay từ đầu. Việc chọn đúng cây cho đúng vị trí, cải tạo đất, giữ vườn luôn thông thoáng, vệ sinh dụng cụ làm vườn và thường xuyên kiểm tra những dấu hiệu bất thường sẽ giúp cây có sức đề kháng tốt hơn. Khi cây khỏe mạnh, khả năng chống chịu trước sâu bệnh cũng cao hơn rất nhiều, giúp khu vườn duy trì vẻ xanh tốt một cách bền vững.
