Buổi sáng ở Hồ Thầu (Tuyên Quang) se lạnh, gió núi mang theo hơi nước mát lành. Bên bờ ao, chị Phượng Mùi Khé vốc từng nắm cám rải xuống mặt nước. Ngay lập tức, đàn cá trắm, chép, trắm đen, cá chày đất, chạch sụn… đồng loạt trồi lên đớp mồi, tạo nên những vòng sóng xao động giữa không gian núi rừng yên ả.
 |
| Chị Khé làm 2 ao theo kiểu giật cấp, một ao ở trên, một ao lớn hơn phía dưới chênh nhau khoảng 1m, mỗi ao rộng cả trăm m2. Ảnh: K.Trung/ Nông nghiệp và Môi trường. |
Tận dụng địa hình dốc và nguồn nước tự nhiên dồi dào từ khe núi, gia đình chị Khé đào hai ao cá theo kiểu giật cấp: một ao phía trên và một ao lớn hơn phía dưới, chênh nhau khoảng một mét, mỗi ao rộng hàng trăm mét vuông.
Nước được dẫn từ khe núi về bằng đường ống nhựa, luôn trong veo, sạch và giàu oxy. Khi ao phía trên đầy nước, nước tự chảy qua một rãnh nhỏ xuống ao dưới, tạo dòng lưu thông liên tục. Nhờ đó, cả hai ao không bao giờ tù đọng, không cần máy sục khí nhưng vẫn đảm bảo môi trường sống lý tưởng cho cá.
Ba năm qua, mô hình ao cá hai tầng của chị Khé được xem là hiếm hoi ở vùng người Dao Hồ Thầu, nơi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, canh tác chủ yếu dựa vào nương rẫy.
 |
| Ngan - cá trong ao 2 tầng của chị Phượng Mùi Khé. Ảnh: K.Trung/ Nông nghiệp và Môi trường. |
Khác với nhiều nơi nuôi cá thương phẩm ngắn ngày, cá trong ao của chị Khé được thả tự nhiên, nuôi kéo dài hơn hai năm mới thu hoạch. Nhờ nguồn nước sạch và mật độ thả hợp lý, cá lớn chậm nhưng thịt săn chắc, thơm và ngọt.
“Mỗi kg cá bán được từ 180.000 – 200.000 đồng, khách đặt mua rất nhiều, nhất là các homestay và điểm du lịch ruộng bậc thang Hồ Thầu”, chị Khé cho biết.
Mỗi lần tát ao, gia đình thu từ 4–5 tạ cá, mang về 80–100 triệu đồng doanh thu, góp phần tạo nên sản phẩm đặc sản địa phương phục vụ du lịch.
Điều khiến nhiều người ngạc nhiên khi đến thăm trang trại là cảnh đàn ngan gié bơi lội ngay trên mặt ao cá. Ngan và cá – những loài vốn được xem là “thiên địch” – lại sống hòa thuận một cách lạ lùng.
Theo chị Khé, đàn ngan được nuôi lâu năm chủ yếu để lấy trứng và ấp con giống. Cá cũng đã quen môi trường, quen sự hiện diện của ngan nên không hoảng sợ. Ngan không bắt cá, cá cũng không né tránh, tạo nên một khung cảnh yên bình hiếm thấy giữa núi rừng.
Để đảm bảo vệ sinh, chị còn đắp một vũng nước riêng từ lòng khe suối cho đàn ngan sinh hoạt, vừa sạch sẽ vừa cho chất lượng thịt thơm ngon hơn.
Không chỉ có cá và ngan, khu trang trại rộng khoảng 3.000 m² của gia đình chị Khé còn có đàn gà trống thiến hơn 100 con, 5 con lợn nái bản địa, cùng khu chuồng trại được bố trí khoa học.
Phân gà, phân lợn được thu gom qua hệ thống ống nhựa chôn kín dẫn vào hố biogas; nước thải được lắng lọc để tưới cây. Nhờ đó, dù khu chăn nuôi nằm tách biệt khỏi khu dân cư, môi trường luôn sạch sẽ, không phát sinh mùi hôi.
“Mỗi năm trừ chi phí, thu nhập từ chăn nuôi mang về khoảng 70–80 triệu đồng, khá ổn định đối với hộ vùng cao”, chị Khé chia sẻ.
Song song với chăn nuôi, gia đình chị Khé còn trồng 3 ha quế trên 4 năm tuổi, dưới tán rừng là 2 ha sa nhân tím, mỗi năm cho doanh thu trên 80 triệu đồng. Hai vườn cây ăn quả gồm lê đường và mận trái mùa cũng mang về hơn 40 triệu đồng mỗi vụ.
Từ ao cá hai tầng trên núi đến mô hình sản xuất khép kín vườn – ao – chuồng – rừng, chị Phượng Mùi Khé đã góp phần mở ra hướng đi bền vững cho sinh kế vùng cao, nơi giữ rừng gắn liền với làm giàu từ chính điều kiện tự nhiên sẵn có.
