Cá bông lau từ sông nước lên ao nuôi, giúp nhiều nông dân đổi đời

Nhờ thịt trắng, thơm, béo nhẹ và vị ngọt đặc trưng, cá bông lau từ lâu đã được xem là đặc sản của miền Tây sông nước. Từ nguồn cá tự nhiên ngày càng khan hiếm, nhiều nông dân đã mạnh dạn đưa loài cá này vào nuôi thương phẩm. Với vốn đầu tư không quá lớn, kỹ thuật chăm sóc tương đối đơn giản và giá bán tốt, mô hình nuôi cá bông lau đang mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân.

Cá bông lau chế biến được nhiều món ngon, được thị trường hấp thụ tốt.

Cá bông lau có tên khoa học là Pangasius krempfi, thuộc họ cá tra và là loài cá da trơn. Do có đặc tính di cư, cá có thể thích nghi với cả môi trường nước ngọt, nước lợ và nước mặn. Tại Việt Nam, cá bông lau phân bố chủ yếu ở hệ thống sông Cửu Long, đặc biệt là khu vực sông Hậu.

Về hình dáng, cá bông lau khá giống cá basa và cá hú nên dễ bị nhầm lẫn. Cá trưởng thành có thể dài khoảng 1,2m, nặng tới 14kg. Loài cá này thích nghi với độ mặn khoảng 0–8‰, có sức chống chịu tốt, ăn tạp và sinh trưởng tương đối nhanh.

Đặc sản miền Tây được thị trường ưa chuộng

Cá bông lau từng được xem là món quà quý của sông nước miền Tây. Trước đây, người dân chủ yếu đánh bắt cá ngoài tự nhiên, đặc biệt vào mùa nước nổi. Nhờ phần thịt trắng, thơm, béo vừa phải, vị ngọt thanh và ít xương dăm, cá bông lau nhanh chóng trở thành đặc sản được thực khách ưa chuộng.

Không chỉ có giá trị ẩm thực, cá bông lau còn được đánh giá cao về giá trị kinh tế.

Giá cá tươi nguyên con thường ở mức từ khoảng 300.000 đồng/kg, tùy kích cỡ, độ tươi và nguồn gốc.

Trong khi nguồn cá tự nhiên ngày càng giảm do khai thác quá mức và tác động của môi trường, nhu cầu thị trường vẫn duy trì ở mức cao. Đây là một trong những lý do nhiều hộ dân ở Đồng bằng sông Cửu Long bắt đầu thử nghiệm nuôi cá bông lau trong ao đất, bè và các vùng nước lợ ven sông.

Từ vài trăm con giống đến mô hình thu nhập tiền tỷ

Nhiều hộ dân tận dụng ao nuôi sẵn có tại gia đình, cải tạo và lót bạt rồi thả nuôi thử nghiệm vài trăm con cá bông lau giống. Nguồn giống chủ yếu được thu mua từ các ghe, tàu đánh bắt trên những tuyến sông lớn.

Sau khoảng 20 tháng nuôi, cá có thể đạt trọng lượng trên 2kg/con. Với giá bán hơn 150.000 đồng/kg, người nuôi có thể thu về khoản lợi nhuận đáng kể nếu kiểm soát tốt chi phí và tỷ lệ sống.

Mật độ thả nuôi để cá có tỷ lệ sống cao trong ao, bình quân thả 2 con/m2.

Nhận thấy hiệu quả kinh tế, nhiều hộ tiếp tục mở rộng quy mô. Một số gia đình cải tạo các ao từng nuôi tôm với tổng diện tích lên tới hàng chục nghìn mét vuông để chuyển sang nuôi cá bông lau thương phẩm. Hình thức nuôi xoay vòng được áp dụng nhằm duy trì nguồn thu quanh năm.

Có hộ thả khoảng 60.000 con giống, thu hoạch được khoảng 45 tấn cá thương phẩm. Một số hộ còn dành riêng ao rộng khoảng 1.000m² để thuần dưỡng cá giống trước khi chuyển sang ao đất. Với quy trình chăm sóc phù hợp, nhiều gia đình duy trì mô hình trong nhiều năm và đạt thu nhập trên 1 tỷ đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí.

Nuôi cá bông lau không quá cầu kỳ

Một lợi thế của cá bông lau là khả năng thích nghi khá tốt với điều kiện nuôi. Kỹ thuật chăm sóc nhìn chung tương tự một số loài cá da trơn khác, trong khi cá có sức chống chịu tương đối cao.

Ao nuôi cần được giữ sạch, thông thoáng, có độ sâu khoảng 3m và được bổ sung oxy thường xuyên bằng quạt nước. Đây là loài cá vốn sống trong môi trường sông nước nên thích hợp với điều kiện có dòng chảy nhẹ.

Trong quá trình cho ăn, người nuôi cần hạn chế để thức ăn trôi dạt vào bờ hoặc tồn dư dưới đáy ao. Một số hộ sử dụng ống nhựa khoanh tròn, thả nổi trên mặt nước để tạo khu vực tập trung thức ăn, giúp cá dễ ăn và giảm thất thoát. Cá thường được cho ăn hai lần mỗi ngày, vào khoảng 6h sáng và 18h.

Cá bông lau có thể đạt trọng lượng khoảng 1–1,5kg sau 10–12 tháng nuôi. Loài cá này phù hợp với nhiệt độ khoảng 25–30 độ C, môi trường nước có độ pH trung tính và oxy hòa tan trên 3,5 mg/lít.

Ở giai đoạn nhỏ, cá chủ yếu ăn động vật phù du. Khi trưởng thành, thức ăn trở nên đa dạng hơn, gồm cá con và một số loại thức ăn có nguồn gốc thực vật như trái cây rụng.

Mở rộng đầu ra, nâng giá trị cá bông lau

Không chỉ bán cá tươi, một số hộ nuôi còn đầu tư kho lạnh, chế biến và sấy khô để cung ứng cho nhà hàng, siêu thị và các cơ sở kinh doanh thực phẩm. Việc đa dạng hóa sản phẩm giúp kéo dài thời gian bảo quản, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị kinh tế.

Cá bông lau được cắt khúc, cấp đông tiện vận chuyển và bảo quản được lâu hơn.

Theo kinh nghiệm của những hộ nuôi lâu năm, việc kiểm soát chất lượng nước là yếu tố quan trọng. Người nuôi cần thường xuyên theo dõi pH, nhiệt độ, oxy hòa tan và thay nước định kỳ. Thức ăn phải đảm bảo dinh dưỡng, đồng thời hạn chế cho ăn dư thừa để tránh làm ô nhiễm đáy ao.

Cá bông lau giống trong tự nhiên thường xuất hiện từ khoảng tháng 8 đến tháng 11 âm lịch. Đây cũng là thời điểm nhiều người nuôi bắt đầu tìm mua cá giống để thuần dưỡng và đưa vào ao nuôi thương phẩm.

Từ một loài cá dân dã chỉ được khai thác ngoài tự nhiên, cá bông lau đang dần trở thành đối tượng nuôi có giá trị tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nếu được đầu tư đúng kỹ thuật, kiểm soát tốt môi trường nước và xây dựng đầu ra ổn định, mô hình này không chỉ giúp nông dân tăng thu nhập mà còn mở ra hướng phát triển mới cho ngành thủy sản vùng hạ lưu sông Mekong.