"Nửa đời mài đá thành hoa,
Chắt chiu hồn đất hóa ra hồn người.
Đá nằm im bóng mỉm cười,
Mà nghe hơi thở đất trời bên trong.
Bàn tay dệt những thong dong,
Gửi vào muôn thuở nỗi lòng nước non".
(Thơ Lê Dương)
Giữa nhịp sống hối hả của phố thị Đà thành, có một cõi lặng mà ở đó, đá không còn là đá. Dưới bàn tay tài hoa của Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Long Bửu, những khối nham thạch vô tri đã được đánh thức, trở thành những thực thể có linh hồn, cùng hòa nhịp thở với cỏ cây và mây trời Non Nước.
 |
| "Vườn di sản" tượng đá của nghệ nhân Nguyễn Long Bửu |
Từ “huyết mạch” làng nghề đến bản lĩnh quốc tế
Hiếm có một nghệ nhân nào hội tụ đủ cả sự thâm trầm của truyền thống và tư duy khoáng đạt của nghệ thuật đương đại như Nguyễn Long Bửu. Là hậu duệ đời thứ tư của dòng họ Nguyễn lừng lẫy tại làng đá Non Nước, ông mang trong mình dòng máu của những người thợ tạc tượng huyền thoại. Nhưng thay vì dừng lại ở việc sao chép những khuôn mẫu cổ, ông đã chọn một con đường gian nan hơn: tạc lại chân dung của thời đại vào đá.
 |
| Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Long Bửu bên tác phẩm tượng đá Phạm Văn Đồng |
Người ta nhắc đến ông không chỉ bởi danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân đầu tiên của làng nghề, mà còn bởi những tác phẩm "đem chuông đi đánh xứ người" tại các trại sáng tác quốc tế. Đá của ông không cứng nhắc; nó có độ mềm của lụa, sự tĩnh lặng của thiền và cả sự dữ dội của những đợt sóng biển Đông.
Triết lý “Cốt đá - Hồn cây”: Sự giao thoa tuyệt mỹ
Dưới góc nhìn của giới sinh vật cảnh, không gian của Nguyễn Long Bửu tại số 55 Huyền Trân Công Chúa không chỉ là một xưởng chế tác, mà là một "Vườn di sản". Ở đó, ta bắt gặp sự đối thoại kỳ diệu giữa cái tĩnh của đá và cái động của cây xanh. Những bức tượng Phật Quan Âm từ bi, những hình khối trừu tượng đầy suy tưởng được đặt xen kẽ giữa những gốc bonsai cổ thụ.
 |
| Các tác phẩm đá "Nghệ sĩ đàn Tranh" (trái) và "Mục đồng" (phải) |
Sự hoà quyện giữa đá và cây, với Nguyễn Long Bửu đó là: Đá làm điểm tựa cho cây, và cây làm mềm hóa đá. Đá vững chãi, can trường qua bao sương gió, làm nền tảng cho sự sống nảy mầm. Màu xanh của lá, sự chuyển mình của lộc non khiến những khối đá lạnh lẽo trở nên ấm áp và gần gũi với nhân sinh.
Đặc biệt, người ta đã phải trầm trồ trước sự thay đổi diện mạo của những trụ cổng vốn dĩ đơn điệu. Dưới bàn tay ông, những trụ cổng vô hồn đã hóa thân thành những "Hộ pháp" uy nghiêm đứng trấn hai bên. Sự hiện diện của đôi Hộ pháp không chỉ làm tăng thêm vẻ quyền uy, linh thiêng cho không gian mà còn cho thấy tư duy thẩm mỹ khác biệt: biến những vật dụng kiến trúc thô cứng thành những tác phẩm nghệ thuật có thần thái, có cốt cách.
 |
| Tác phẩm đá "Trụ cổng Chùa Long Thọ" |
Sứ mệnh của “Người giữ lửa”
Gặp ông bên tấm biển hiệu đơn sơ giữa lòng Ngũ Hành Sơn, người ta thấy một phong thái ung dung, tự tại của một bậc hiền triết. Ông bảo, đá cũng có đời sống riêng, người nghệ nhân chỉ là kẻ "giải mã" những tâm tư mà đá gửi gắm từ hàng triệu năm trước.
Sứ mệnh của Nguyễn Long Bửu không chỉ là tạo ra những tác phẩm để đời, mà còn là giữ gìn "hương hỏa" cho làng nghề, truyền thụ lại cái tâm, cái tầm cho lớp trẻ để tiếng đục, tiếng khoan mãi còn vang vọng dưới chân núi Ngũ Hành. Đứng trước những tác phẩm của ông, ta chợt nhận ra: nghệ thuật đích thực không nằm ở kích thước đồ sộ, mà nằm ở sự rung cảm trong tâm hồn mỗi người khi chạm tay vào những thớ đá mang hơi thở quê hương.
 |
| Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Long Bửu (giữa) và các tác giả |
Lời kết: Chạm vào cõi an nhiên
Giữa nhịp sống cuồn cuộn của phố thị, ta chợt nhận ra giá trị sau cùng của nghệ thuật và nhân sinh chính là một chữ tĩnh. Chữ tĩnh ấy không phải là sự im lìm của đá, mà là cái an nhiên tự tại trong tâm bão, là bản lĩnh gạn đục khơi trong của một đời nghệ nhân. Dưới bàn tay của Nguyễn Long Bửu, đá đã thôi lạnh lẽo để cùng cây cỏ, cùng hồn người hòa vào một nhịp thở thong dong. Đứng trước những pho tượng uy nghiêm hay nhấp một chén trà thơm bên thềm đá, mọi gánh nặng trần thế dường như đều nhẹ tênh theo làn khói tỏa. Đó là lúc ta chạm đến ngưỡng cửa của sự giác ngộ, nơi những trầm tích thời gian được giải mã bằng tình yêu và sự nhẫn nại vô bờ. Để rồi khi rời bước chân đi, trong lòng mỗi người vẫn còn đọng lại dư vị của một tâm hồn đã đạt đến độ vĩnh hằng giữa cõi thực và hư.
