Nuôi nhốt không phép, thi chim tiền tỷ: thú chơi chim cảnh đang đi về đâu?

Những ngày cuối tháng 4, hai câu chuyện tưởng chừng rời rạc lại đặt cạnh nhau như một bức tranh đối lập: tại Hưng Yên, hàng trăm cá thể chim hoang dã bị phát hiện nuôi nhốt không phép; trong khi đó, một hội thi chim chào mào ở Khánh Hòa gây xôn xao với tổng giải thưởng lên đến 1,8 tỉ đồng. Một bên là vi phạm pháp lý, một bên là tranh cãi về thương mại hóa. Nhưng điểm chung nằm ở câu hỏi: thú chơi chim cảnh đang đi về đâu?

Những chiếc lồng không giấy phép

Ngày 22/4, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Hưng Yên phối hợp với Phòng Cảnh sát Kinh tế – Công an tỉnh và các đơn vị liên quan tiến hành kiểm tra các cơ sở kinh doanh chim cảnh trên địa bàn.

Các cá thể chim hoang dã đang được nuôi, nhốt tại cửa hàng kinh doanh chim cảnh của ông Vũ Mạnh Tuấn, tổ 19-20, phường Thái Bình, tỉnh Hưng Yên (địa phận thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình trước đây). 22 con chim hoang dã chủ cửa hàng không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp gồm chim chích chòe lửa, chim họa mi, chim khướu bạc má, chim chào mào, chim chích chòe than. Ảnh: Báo Hưng Yên.

Tại cửa hàng của ông Phạm Đình Hùng (xã Việt Tiến), lực lượng chức năng phát hiện 95 cá thể chim hoang dã còn sống đang được nuôi nhốt để kinh doanh. Các loài gồm chào mào, khướu bạc má, cu gáy, chim khuyên.

Cùng thời điểm, tại cửa hàng của ông Vũ Mạnh Tuấn (phường Thái Bình), thêm 22 cá thể chim khác được ghi nhận, bao gồm họa mi, chích chòe lửa, chích chòe than, chào mào, khướu.

Điểm đáng chú ý: cả hai chủ cơ sở đều không xuất trình được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của số chim nói trên, cũng như các giấy phép liên quan đến việc nuôi nhốt và kinh doanh động vật hoang dã.

Toàn bộ vụ việc đã bị lập biên bản và chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.

Những con số cụ thể – 95 cá thể, 22 cá thể – không chỉ là dữ liệu kiểm tra. Chúng phản ánh một thực tế rộng hơn: chim rừng đang bị đưa vào thị trường một cách âm thầm, thiếu kiểm soát.

Hội thi tiền tỉ và những tranh cãi công khai

Trong khi đó, tại Khánh Hòa, một hội thi chim chào mào quy mô lớn dự kiến tổ chức ngày 01/6 với khoảng 300 lồng chim tham gia, tổng giá trị giải thưởng công bố lên tới 1,8 tỉ đồng, trong đó có các phần thưởng giá trị như ô tô và xe máy.

Một hội thi chim cảnh. Ảnh: Gia Hưng

Ngay sau khi thông tin lan truyền, dư luận xuất hiện nhiều ý kiến trái chiều.

Một số người cho rằng đây là sân chơi quy mô, góp phần thúc đẩy giao lưu và phát triển thú chơi chim cảnh. Tuy nhiên, không ít ý kiến bày tỏ lo ngại về việc giải thưởng quá lớn có thể kéo theo hệ lụy tiêu cực.

Trước những tranh luận đó, đại diện ban tổ chức hội thi đã lên tiếng khẳng định: Cuộc thi hướng tới giao lưu, không phải cờ bạc. Không có hoạt động cá cược trong khuôn khổ chính thức. Quy trình chấm thi được xây dựng minh bạch, có ban giám khảo độc lập

Dù vậy, chính ban tổ chức cũng thừa nhận việc kiểm soát hoàn toàn các hoạt động bên ngoài khuôn khổ là điều không đơn giản.

Từ giải thưởng đến giá trị bị thổi phồng

Sự xuất hiện của các giải thưởng lớn đã góp phần tạo ra một xu hướng rõ rệt: giá trị chim cảnh gắn với thành tích thi đấu.

Một con chim chào mào từng đoạt giải có thể được định giá cao gấp nhiều lần so với chim thông thường. Từ đó hình thành một thị trường mà giá cả không còn dựa thuần túy vào đặc điểm tự nhiên, mà phụ thuộc vào “hồ sơ thi đấu”.

Chuỗi tác động trở nên rõ ràng: Chim đạt giải sẽ giá tăng mạnh. Giá tăng sẽ kích thích nhu cầu tìm kiếm chim “đẳng cấp”. Nhu cầu tăng sẽ gia tăng khai thác chim ngoài tự nhiên.

Trong bối cảnh đó, những vụ việc như tại Hưng Yên không còn là hiện tượng đơn lẻ, mà có thể là một mắt xích trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Dù không được thừa nhận chính thức, nhưng trong thực tế, nhiều người chơi thừa nhận sự tồn tại của các hình thức so kè, đặt cược bên lề tại một số hội thi. Không có bảng kèo công khai, nhưng có những thỏa thuận ngầm: dự đoán chim vào vòng sâu, so sánh khả năng thi đấu, thậm chí trao đổi bằng tiền hoặc bằng chính chim.

Điều này khiến một số người chơi lâu năm cảm thấy tiếc nuối. “Ngày xưa đi dợt chim là để giao lưu, giờ nhiều nơi thành ra hơn – thua,” một người chơi tại miền Bắc chia sẻ.

Khi địa phương nói “không” với hội thi

Hội thi Chim chào mào đấu hót ở TP. Mỹ Tho năm 2023. Ảnh: Sớm Mai

Trước những lo ngại về nguồn gốc chim và nguy cơ tác động đến tự nhiên, đã có trường hợp chính quyền địa phương không cấp phép tổ chức hội thi chim chào mào.

Lý do được đưa ra là không thể xác minh đầy đủ nguồn gốc chim tham gia, đồng thời lo ngại việc tổ chức quy mô lớn sẽ kích thích hoạt động săn bắt chim rừng. Đây là một tín hiệu cho thấy vấn đề không còn nằm trong phạm vi thú chơi, mà đã trở thành câu chuyện quản lý.

Giữ lại “chất” của thú chơi

Từ Hưng Yên đến Khánh Hòa, những vụ xử lý và tranh cãi cho thấy thú chơi chim cảnh đang đứng trước ngã rẽ. Để không biến dạng, cần những nguyên tắc rõ ràng: minh bạch nguồn gốc chim, tổ chức hội thi có pháp lý và trách nhiệm cụ thể, kiểm soát cá cược trá hình, và trả lại giá trị cốt lõi – thưởng thức, chăm sóc, kết nối cộng đồng.