Ở thôn Long Đàm Bá, hương Bạch Quả, thành phố Ân Thi (tỉnh Hồ Bắc), một đồn điền trà cổ rộng khoảng 1.000 mẫu (tương đương 66 ha) nằm giữa rừng cây nguyên sinh, ở độ cao trung bình 1.200 m so với mực nước biển. Khu vườn được đánh giá là khác biệt hoàn toàn so với hình dung truyền thống về một đồn điền trồng chè, với những cây trà cổ mọc đan xen cùng cây rừng và cỏ dại.
Chủ sở hữu khu vườn là ông Tống Kỳ Lân, Chủ tịch Công ty TNHH Phát triển Nông nghiệp Sinh thái Tích Kỳ Lĩnh Ân Thi. Trà cổ thụ ở đây không chỉ gắn liền với ký ức tuổi thơ của ông mà còn là nền tảng giúp ông khởi nghiệp thành công sau nhiều năm làm thuê xa quê.
 |
| Đồn điền trà cổ rộng 66 ha của ông Tống. |
 |
Năm 1998, khi đang học trung cấp tại Thành Đô, Tống Kỳ Lân bỏ học, mang theo 50 NDT, bắt xe vào Thâm Quyến lập nghiệp. Không được gia đình ủng hộ, ông quyết tâm khẳng định bản thân. Thời gian đầu, ông làm công, dành phần lớn thu nhập gửi về nhà. Sau gần 10 năm tích lũy, năm 2007 ông quay về quê hương khởi nghiệp bằng nghề buôn bán xe bán tải, song thất bại khiến ông mang khoản nợ hơn 500.000 NDT.
Chuyển hướng sang thu mua gỗ quý như kim tơ nam, ông dần trả hết nợ và có vốn tái đầu tư. Đến năm 2014, bước ngoặt lớn xuất hiện khi ông tình cờ đi dạo dưới gốc trà cổ trong vườn nhà. Nhớ lại lời bà nội kể rằng những cây trà này đã có từ khi bà còn nhỏ, ông bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về việc bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên quý giá này.
Theo xác nhận của cơ quan lâm nghiệp địa phương, một số cây trà cổ tại vườn có tuổi đời hơn 400 năm. Tháng 4 cùng năm, Tống bắt đầu sản xuất trà từ lá những cây trà cổ để dùng thử. Sau đó, ông mở một tiệm nhỏ tại khu du lịch Thành nữ nhi Ân Thi để mời du khách nếm trà. Dù sản lượng ban đầu chỉ đạt 40 kg/năm, nhưng hương vị đậm đà, hậu ngọt của trà nhanh chóng nhận được phản hồi tích cực từ thị trường.
 |
Năm 2016, ông Tống gặp Trương Văn Kỳ – nhà sáng lập thương hiệu trà Run Bang tại Ân Thi. Sau khi nếm thử trà cổ thụ, Trương đề nghị hợp tác và bái ông làm thầy. Công ty Tích Kỳ Lĩnh sau đó mở rộng quy mô, quản lý hơn 1.000 mẫu trà cổ tại địa phương. Điều đặc biệt là công ty không sở hữu đất hay sản phẩm – quyền thu hoạch và sở hữu lá trà vẫn thuộc về người dân.
Dù nhiều người từng nghi ngờ khả năng dùng lá trà cổ để chế biến loại trà Enshi Yu Lu nổi tiếng – thường được sản xuất từ giống mới – ông Tống khẳng định giống trà bản địa mới chính là lựa chọn phù hợp nhất cho phương pháp hấp truyền thống này. “Enshi Yu Lu có lịch sử hàng trăm năm, tổ tiên ta không dùng giống mới để làm trà”, ông nói.
Để quảng bá thương hiệu, ông Tống áp dụng chiến lược “uống một phần ba, tặng một phần ba, bán một phần ba”. Nhờ đó, trà cổ thụ dần chiếm được chỗ đứng trên thị trường, được định giá từ 3.800 tệ đến 7.600 tệ/kg (tương đương khoảng 13–27 triệu đồng), cao hơn cả giá bạc thời điểm hiện tại.
Hiện nay, công ty đã xây dựng một xưởng chế biến trà truyền thống rộng hơn 800 m² cùng khu trưng bày văn hóa trà tương đương diện tích. Mỗi năm, công ty sản xuất khoảng 500 kg Enshi Yu Lu, 500 kg trà đen và 500 kg trà trắng, mang về doanh thu hơn 4 triệu tệ (gần 14,2 tỷ đồng).
 |
| Từ một gốc trà cổ thụ trong vườn nhà bà nội, ông Tống gây dựng thương hiệu trà sạch. |
Để đảm bảo chất lượng tự nhiên, vườn trà của ông Tống không sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học hay cắt tỉa cành. Vào mùa đông, cỏ được nhổ bằng tay và để mục thành mùn bón đất. Khi được hỏi về cách phòng trừ sâu bệnh, ông cho biết hệ sinh thái đã hình thành trong vườn giúp duy trì cân bằng tự nhiên – lá rụng nuôi đất, chim chóc tự đến bắt sâu.
Quy trình sản xuất trà cổ đòi hỏi kỹ thuật cao, tiêu chuẩn khắt khe và năng suất thấp. Trong giai đoạn đầu, công ty thu mua lá trà với giá gấp đôi thị trường, sau tăng lên gấp 10 lần. Người dân trong vùng được ưu tiên làm việc tại xưởng, vừa nhận tiền thuê đất, vừa bán được lá trà.
Chị Dương Kim Tiên, một lao động địa phương, cho biết: “Hai vợ chồng tôi mỗi ngày có thể hái được khoảng 12 cân trà tươi, thu nhập mùa vụ khoảng hơn 12.000 tệ (tương đương 42 triệu đồng)”.
 |
| Để đảm bảo chất lượng tự nhiên, vườn trà của ông Tống không sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học hay cắt tỉa cành. |
Bên cạnh phát triển kinh doanh, ông Tống còn đam mê sưu tầm và lưu giữ di sản văn hóa trà. Tại tầng hai của xưởng sản xuất, ông dành riêng một phòng lưu trữ hàng trăm cổ vật như ấm trà thời Minh – Thanh, hộp trà thời Dân quốc, yên ngựa trên đường trà mã cổ. Ông cũng thu thập hàng loạt chứng từ, hóa đơn mua bán trà từ những năm 1950 – ghi chép đầy đủ về lượng trà, nơi giao nhận, hình thức vận chuyển…
Trong hơn 10 năm, ông Tống đã sưu tầm và số hóa nhiều tài liệu quý để phục vụ cho dự án bảo tồn và giới thiệu văn hóa trà địa phương. Năm 2021, ông chính thức đưa ra đề xuất trong kỳ họp Hội đồng Chính hiệp thành phố Ân Thi, và nhận được sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.
Ngoài ra, ông đang lên kế hoạch phát triển các món ăn kết hợp trà, dàn dựng vở diễn về trà và mở trà quán tại khu trung tâm. “Tôi biết những việc này khó, nhưng sẽ kiên trì theo đuổi đến cùng”, ông chia sẻ.
