Bảo tồn báu vật thiên nhiên
Theo nhiều tư liệu khảo sát cùng lời kể của các bậc cao niên trong vùng, cây trầm hương tại đền Cây Chay có tuổi đời hơn 5 thế kỷ, được xem là cây trầm lâu năm nhất tại Hà Tĩnh và nằm trong nhóm những cây trầm quý hiếm hàng đầu cả nước. Cây cao khoảng 25m, chu vi gốc hơn 2,6m, tán rộng trên 11m. Thân cây xù xì, in đậm dấu vết của thời gian, tạo nên vẻ cổ kính và linh thiêng giữa không gian đền miếu trầm mặc.
 |
| Đền Cây Chay nằm trong Khu di tích lịch sử quốc gia Rôộc Cồn, xã Phú Phong, huyện Hương Khê - là địa chỉ đỏ về giáo dục truyền thống cách mạng và truyền thống hào hùng của Nhân dân địa phương những năm 1930-1931. |
Ông Nguyễn Kim Bằng, đại diện Ban quản lý đền Cây Chay tỉnh Hà Tĩnh cho biết, cây trầm hương cổ thụ mọc hoàn toàn tự nhiên. Dù trải qua nhiều biến động của thời gian, chiến tranh và thời tiết khắc nghiệt, cây vẫn phát triển xanh tốt. Nhằm bảo vệ cây trước nguy cơ bị xâm hại hay chặt trộm, Ban quản lý đền cùng người dân địa phương đã dựng khung sắt, giăng thép gai bao quanh khu vực gốc cây, đồng thời thường xuyên theo dõi tình trạng sinh trưởng để có biện pháp chăm sóc phù hợp.
Theo những người am hiểu về nghề trầm, thân cây đã hình thành trầm quý từ rất lâu, mang giá trị lớn về mặt sinh học và kinh tế. Tuy nhiên, với người dân địa phương, giá trị lớn nhất của cây nằm ở ý nghĩa văn hóa, lịch sử và tâm linh mà cây lưu giữ suốt nhiều thế hệ.
 |
| Năm 2025, cây trầm hương tại đền Cây Chay đã được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản Việt Nam. |
Người dân địa phương quen gọi cây bằng cái tên gần gũi “cây trầm tổ”. Trải qua chiến tranh, thiên tai và nhiều trận bão lớn suốt hàng trăm năm, cây vẫn đứng vững như một chứng nhân lịch sử của vùng đất Hương Khê. Với nhiều người dân nơi đây, cây không chỉ là tài sản quý của thiên nhiên mà còn là biểu tượng cho sức sống bền bỉ và tinh thần kiên cường của con người miền sơn cước.
Không chỉ bảo vệ một cây cổ thụ quý hiếm, chính quyền địa phương còn đặc biệt quan tâm đến việc bảo tồn nguồn gen của cây trầm tổ. Ông Nguyễn Trọng Vỹ, Phó Chủ tịch UBND xã Hương Khê cho biết, cây trầm hương tại đền Cây Chay được đánh giá là cây trầm có tuổi đời lâu năm nhất trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh và thuộc nhóm cây trầm quý hiếm của cả nước.
 |
| Hiện nay, địa phương đang triển khai nhân giống từ hạt của cây trầm hơn 500 năm tuổi nhằm bảo tồn và lưu giữ nguồn gen quý hiếm. |
Năm 2025, cây trầm hương tại đền Cây Chay đã được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân Hương Khê, mà còn góp phần nâng cao ý thức cộng đồng trong việc gìn giữ các giá trị thiên nhiên quý giá.
Hiện nay, địa phương đang triển khai nhân giống từ hạt của cây trầm hơn 500 năm tuổi nhằm bảo tồn và lưu giữ nguồn gen quý hiếm. Việc nhân giống không chỉ phục vụ công tác bảo tồn, mà còn mở ra hướng phát triển cây dược liệu, cây lâm nghiệp có giá trị kinh tế cao trong tương lai.
 |
| Ông Nguyễn Kim Bằng - Đại diện Ban quản lý đền Cây Chay tỉnh Hà Tĩnh. |
Điểm nhấn du lịch văn hóa - tâm linh
Bên cạnh giá trị sinh thái, cây trầm tổ còn góp phần tạo nên sức hút cho du lịch văn hóa - tâm linh tại Khu di tích lịch sử cách mạng Rôộc Cồn. Mỗi năm, nhiều du khách và người dân tìm về đền Cây Chay để chiêm ngưỡng cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, đồng thời tìm hiểu thêm về lịch sử đấu tranh cách mạng của vùng đất Hương Khê anh hùng.
Cây trầm hương hơn 500 năm tuổi vẫn lặng lẽ tỏa bóng, trở thành biểu tượng của sự trường tồn và gắn kết giữa thiên nhiên với đời sống con người. Không chỉ là “báu vật thiên nhiên”, cây trầm tổ còn là niềm tự hào của người dân địa phương, góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa, lịch sử cho các thế hệ mai sau.
