Giữa tháng 7, nhóm của anh A Niêm (làng Đăk Đe, xã Rờ Kơi) băng rừng tìm đọt mây, chuối hột. Sau gần một giờ đi bộ băng qua triền đồi trồng mì và thêm nửa giờ men theo đường mòn trong rừng, nhóm mới tiếp cận được khu vực có nhiều bụi mây rừng.
Chỉ tay về phía các bụi cây tua tủa gai nhọn, anh A Niêm nói: “Mây rừng là cây nhiều gai đó!”. Cầm rựa tiến về phía trước, anh lựa những cây có đọt non, mập rồi bắt đầu chặt. Mỗi thao tác đều phải cẩn trọng, tránh bị gai cào xước.
“Mây rừng là loại thân leo, vỏ ngoài đầy gai. Khi lấy đọt, phải biết cách chặt sao cho gai không đâm vào tay. Nhất là đoạn gần ngọn, gai dài, dễ móc vào nhánh cây. Chỉ người quen đi rừng mới biết cách xử lý”, anh A Niêm cho biết.
Đọt mây – phần non trên ngọn của cây mây rừng – từ lâu đã được người dân vùng cao xem như một loại rau rừng quý. Đặc trưng bởi vị đắng nhẹ, hậu ngọt và thơm, đọt mây không chỉ góp mặt trong nhiều bữa ăn dân dã mà còn được xem là nguyên liệu đặc sản, thường xuất hiện trong các món nướng, xào hoặc nấu canh cùng cá suối, thịt rừng. Ngoài giá trị ẩm thực, đọt mây còn được người dân tin rằng giúp thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ tiêu hóa. Mỗi mùa mưa về, đọt mây lại theo chân đồng bào lên núi, trở thành món quà của đại ngàn được ưa chuộng cả ở chợ quê lẫn phố thị.
Trung bình mỗi chuyến đi, nhóm của anh chặt được 40 – 50 bó đọt mây, mỗi bó có 5 – 7 đọt. Với giá bán từ 30.000 – 40.000 đồng/bó, một chuyến đi có thể thu về hơn một triệu đồng.
 |
| Người dân xã dân xã Rờ Kơi băng rừng tìm đọt mây, chuối hột. Ảnh: Báo Quảng Ngãi. |
Cách nơi chặt mây không xa, anh A Chỉ – thành viên trong nhóm – đang thu hoạch chuối hột ở khu vực ven suối. Cả một khoảng rừng chuối đang mùa cho trái. Theo anh A Chỉ, chuối hột mọc nhiều ở vùng ẩm mát, đặc biệt là gần suối hoặc khe nước.
“Chuối hột ra trái quanh năm nhưng nhiều nhất là sau mùa mưa. Tôi chọn những buồng trái đều nải, đã già để chặt”, anh nói. Sau một giờ, hai bao chuối của anh đã đầy, nặng trĩu.
Chuối hột rừng là loại cây mọc hoang phổ biến ở vùng núi, đặc biệt dọc theo các khe suối, nơi đất ẩm và râm mát. Trái chuối hột nhỏ, hạt nhiều, thường không dùng ăn tươi mà được người dân thu hoạch khi đã già, đem về ủ chín, lột vỏ, phơi khô để bảo quản hoặc bán cho thương lái. Chuối hột khô có thể nấu nước uống, ngâm rượu hoặc dùng làm nguyên liệu chế biến món ăn. Theo kinh nghiệm dân gian, chuối hột có tác dụng hỗ trợ tiêu hóa, lợi tiểu, thanh lọc cơ thể và được ưa chuộng như một vị thuốc nam quen thuộc trong nhiều gia đình miền núi.
Chuối hột sau khi ủ chín được phơi nắng khoảng 5 ngày cho khô, bán lại cho thương lái ở xã Sa Thầy. Mỗi lần đi hái chuối hột, người dân có thể kiếm được 400.000 – 500.000 đồng.
Kết thúc buổi hái đọt mây và chuối hột, nhóm của anh A Niêm quay lại chân núi để kiểm tra các bẫy chuột đã đặt từ hôm trước. “Người trong vùng coi chuột núi là món đặc sản. Mỗi chuyến đặt bẫy có thể được 10 – 15 con. Có con nặng tới 600 – 700g”, anh nói.
Theo anh A Niêm, chuột núi có giá bán từ 70.000 – 80.000 đồng/con, cao gấp nhiều lần chuột đồng do thịt chắc, thơm và béo. Bẫy chuột thường được đặt gần các bãi đất trồng hoa màu – nơi chuột thường tìm đến kiếm ăn.
Cả ngày rong ruổi trong rừng, nhóm mang về đầy đủ “chiến lợi phẩm” gồm đọt mây, chuối hột và chuột rừng. Tổng giá trị gần 3 triệu đồng, được chia đều cho các thành viên.
Sau chuyến đi, anh A Niêm để lại một ít đọt mây và chuột núi để chế biến tại chỗ đãi khách. Đọt mây được nướng chín, chấm muối ớt xiêm. Chuột núi được làm sạch, nấu cùng chuối xanh. Mỗi món đều mang hương vị đặc trưng: đọt mây có vị đắng nhẹ, chuột núi béo và thơm.
Không cầu kỳ hay đắt đỏ, những món ăn giản dị này từ lâu đã trở thành một phần trong bữa cơm thường nhật của người Rờ Kơi – nơi con người vẫn đang sống cùng rừng, mưu sinh từ những sản vật hoang dã.
