Ẩn mình giữa lòng phố cổ Hội An (Đà Nẵng), Chùa Cầu là công trình độc đáo mang giá trị kiến trúc, văn hóa và tâm linh, đồng thời được xem là biểu tượng trường tồn của đô thị cổ với hơn 400 năm lịch sử.
Chùa Cầu – tên chữ là “Lai Viễn Kiều” – nằm bắt ngang qua một nhánh nhỏ của sông Thu Bồn, nối liền hai tuyến phố Nguyễn Thị Minh Khai và Trần Phú của phố cổ Hội An. Công trình được xây dựng từ thế kỷ XVII, với kiến trúc kết hợp giữa cầu và chùa, là một trong những biểu tượng văn hóa – lịch sử tiêu biểu của Hội An, hiện được in trên tờ tiền polymer mệnh giá 20.000 đồng đang lưu hành.
Điểm đặc biệt của Chùa Cầu là không thờ Phật như tên gọi thường thấy, mà thờ vị thần Trấn Vũ – một nhân vật trong Đạo giáo, được tin là có khả năng trấn giữ long mạch, bảo vệ vùng đất khỏi thiên tai, đặc biệt là lũ lụt.
 |
| Chùa Cầu ở Hội An là biểu tượng văn hóa trường tồn với hơn 400 năm lịch sử. |
Theo ghi chép và truyền thuyết dân gian, Chùa Cầu được cộng đồng thương nhân người Nhật xây dựng vào thời điểm Hội An là thương cảng quốc tế sôi động. Câu chuyện gắn liền với huyền tích về con Namazu – cá trê khổng lồ sống dưới lòng đất, được cho là nguyên nhân gây ra động đất ở Nhật Bản và thiên tai ở các nơi có “phần thân” đi qua, trong đó có Hội An.
Người Nhật khi đó đã xây cây cầu như một cách “trấn yểm”, mô phỏng thanh kiếm của thần Kashima đâm vào lưng quái vật để giữ yên địa mạch.
Vào năm 1719, chúa Nguyễn Phúc Chu có chuyến tuần du phương Nam và ghé thăm Hội An. Khi nhìn thấy cây cầu có mái ngói, ngài đã ban tên “Lai Viễn Kiều” (hàm ý đón khách phương xa) và viết ba chữ Hán này trên một bức hoành phi chính giữa cầu, được khắc sâu và thếp vàng trang trọng.
Tư liệu lịch sử, cụ thể như bộ sách Đại Nam thực lục và Đại Nam nhất thống chí, đều ghi chép rõ ràng sự kiện này. Bức hoành phi “Lai Viễn Kiều” còn được đánh giá là một bảo vật quý giá của di tích, thể hiện rõ tầm vóc ngoại giao và chiến lược mở cửa thương mại của chúa Nguyễn Phúc Chu, đồng thời được bảo tồn cho đến ngày nay trên cầu.
 |
| Bức hoành phi “Lai Viễn Kiều” được chúa Nguyễn Phúc Chu ban tặng năm 1719. |
Chùa Cầu dài khoảng 18m, phần dưới là cầu, phía trên là gian chùa thờ thần. Công trình được dựng bằng gỗ lim, mái lợp ngói âm dương, chia làm 7 gian – con số có ý nghĩa đặc biệt trong văn hóa Nhật Bản.
Kiến trúc của chùa là sự kết hợp giữa ba nền văn hóa: Nhật Bản, Việt Nam và Trung Hoa. Cổng chùa có treo tấm biển gỗ khắc ba chữ Hán “Lai Viễn Kiều” do chúa Nguyễn Phúc Chu ban năm 1719. Hai bên đầu cầu đặt tượng khỉ và chó – hai linh vật biểu tượng cho sự canh giữ, bảo vệ không gian linh thiêng.
 |
| Chùa Cầu được in hình trên tờ tiền polymer mệnh giá 20.000 đồng. |
Các chi tiết nội thất được chạm khắc công phu với hoa văn đặc trưng như mái vòm cong, khảm gốm men lam, thể hiện trình độ thẩm mỹ và kỹ thuật thủ công tinh xảo của thế kỷ XVII.
Năm 1990, Chùa Cầu được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Đến nay, dù đã trải qua nhiều lần tu sửa, công trình vẫn giữ được hình dáng và kết cấu ban đầu.
Không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng, Chùa Cầu còn là nơi người dân địa phương đến dâng lễ vào dịp rằm, lễ Tết, cầu an lành, bình yên. Việc hình ảnh của chùa được chọn in trên tờ tiền 20.000 đồng cũng là minh chứng cho giá trị biểu tượng của công trình trong đời sống văn hóa Việt Nam.
Tháng 8/2024, Chùa Cầu chính thức hoàn thành trùng tu sau gần 19 tháng thi công. Trong quá trình tu bổ, toàn bộ phần kết cấu bị hư hỏng được hạ giải, phục dựng theo phương pháp khoa học nhằm bảo tồn tối đa yếu tố nguyên gốc. Theo thống kê, khoảng 60% gỗ, 30% ngói và 80% đĩa cổ được giữ lại, các phần thay mới được chọn lựa kỹ lưỡng để đảm bảo đồng bộ về chất liệu và hình thức.
Kết cấu cầu được gia cố vững chắc, cảnh quan được chỉnh trang sạch đẹp, giữ vững vai trò là điểm nhấn văn hóa – tâm linh giữa lòng đô thị cổ. Công trình tiếp tục khẳng định giá trị biểu tượng không chỉ với người dân Hội An mà còn với du khách trong và ngoài nước.
